ليكن قدرى از آن باتباع قرشى در اينجا نيز مذكور مىشود و آن اين است كه در ضيق رومى علاج ورم نمايند و در خلطى كه از خلط غليظ لاحج باشد مغلى منضج اول بدهند . و اگر حرارت بود ماء الشعير مدبر بنوشند و عرق گاو زبان كه در آن بزرقطونا و بهدانه و اصل السوس خيسانيده باشند بشربت بنفشه با نبات شيرين كرده مدام تجرع نمايند غذا مزورات دهند . و اگر ماده كم باشد تنقيه به مثل نقوع علود ترنجبين نمايند و الا غاريقون يك درم ايرساد و درم افزايند . و بعد از آن حسو نخاله گندم استعمال نمايند و خائيدن برگ ترنج و شكوفه او توسيع نفس نمايد . اگر تنگى او از بلغم باشد و آنچه به سبب تكالف بود اگر از برو هوا باشد مغلى حلو بشكر جلاب با اصل السوس بدهند و به روغن سوسن و اندكى موم زر و قيروطى ساخته و يا روغن بان به اندك مغاث و كتيرا آميخته نيم‌گرم بر سينه بمالند . و اگر از بيس باشد بادهان و لعابات رطب معتدل در حرارت و برودت مثل روغن بادام ممزوج به روغن بنفشه و لعاب بزر كتان به لعاب اسپغول يا بهدانه علاج كنند و آنچه به سبب ابخره دخانيه باشد براى ترطيب و نضج ماده سوداويه ماء الشعير به نبات چند روز بياشامند و از مولدات سودا و حوامض پرهيز لازم دارند و بعد نضج ماده به مطبوخ افتيمون يا حب او يا افتيمون به شير و شكر و به هرچه مسهل مواد محترق باشد تنقيه نمايند و بعد تنقيه تعديل مزاج طب بمفرحات ياقوتى نمايند و از ترشيهاى مفرط و جمله حريف و مالح شديد اللوحت و هر چه مولد سودا باشد مثل عدس و بادنجان و قديد و لحم بقر و لحوم ضد اجتناب كنند و عرق گاو زبان بشكر يا بشربت انار شيرين در تقويت قلب و ازاله ضيق و منع ادخنه و مواد سوداوى بخاصيت و كيفيت نافع است از فواكه انار شيرين خام يا بريان بخمير گرفته در آتش نرم پخته و نيشكر و موز بشكر سودمند است و آنچه به سبب ضيق صدر در اصل خلقت باشد علاجى ندارد . ضيق النفس بحرانى را علاج نشايد كرد و بعضى سبب ضيق النفس رياح غليظه و امتلاى معده از غذا نيز نوشته‌اند و علاج آنها همان است كه در ربو خواهد آمد . و قرشى گويد كه گاهى ضيق النفس به سبب امتلاى رگ عظيم ممتد بر پشت از خون عارض مشود و تدبير او فصد و اخراج خون بسيار است دراز مىگويد كه اگر در ضيق النفس احتياج فصد افتد از دست چپ گيرند . انتصاب النفس : و او آن است كه نتواند صاحب آن نفس كشد بدون آنكه راست بنشيند و سينه را برابر رود گردن را به سوى فوق بكشد و به سبب او مجرى بكشايد و نتواند كه گردن را كج نمايد جهت آنكه در اين هنگام مجرى تنگ ميگردد و نفس خوب بر نمىآيد كه عند انجذاب رقبه به سوى خلف و خم نمودن سينه و پشت به طرف خلف سينه تنگ ميگردد و بر بسط ريه براى استنشاق قادر نباشد و انتصاب نفس گاه عرض اين امراض مىباشد مثل خوانيق و حميات و مانند آن به جهت ابخره ماليه و رطوبات منحله به حرارت حمى و گاهى عرض مىباشد به سبب اخلاط ماليه ساده غليظه و اورام در اعضاى تنفس و استرخاى عضل سينه و گاهى خلقى مىباشد بعض مردم را . علاج : آنچه عرض مرض باشد علاج آن مرض نمايند و آنچه به سبب ماده غليظ يا ورم يا استرخا باشد حسب سبب علاج ربو كنند . و اگر خميره بنفشه يك اوقيه گلقند يك نيم اوقيه كرد يا نيم اوقيه در ده مثل آن آب بجوشانند تا ششم حصه رسد صاف نموده بنوشند انتصاب نفس را در ساعت ساكن سازد و كذا قنطوريون و شربت نافع انتصاب نفس و ضماد مفيد آن نيز سودمند است . و مسيحى گويد كه انفع در عسر نفس انتصابى استعمال قى است خصوصا عقب اكل ترب كه در آن خربق سفيد خلانيده دو روز گذشته باشند . و اگر بدن محتمل قى نباشد به قنطوريون و قثاء الحمار و فراسيون و مانند آن حقنه نمايد و ادهان مرطبه از سينه دور دارند تا ارخا و ترطيب و انسداد مسام نكنند . و گويند كه نوشيدن بول صبيان به نفس انتصاب نافع است بادرنجبويه كوفته بيخته به عسل لعوق ساخته به دستور و طبيخ قيصوم نيز مفيد و كذا شونيز يك مثقال جهت انتصاب نفس و ضيق سودمند . و بعضى نوشته‌اند كه اگر برگ سنا زنجبيل هر يك دو ماشه نبات چار ماشه وقت خفتن همراه شير گاو و نيم آثار عسل سه توله نيم‌گرم بخورند صبح حب سيماب يك عدد به مطبوخ صمغ عربى بخورند و غذا دراج و كبك و گنجشك به روغن گاو بسيار پخته بنان رده تنورى خورند و عوض آب ماء العسل كه از عرق بادرنجبويه و گاو زبان ساخته باشند اكتفا نمايند و تا چهل روز به عمل آرند انتصاب كهنه را زائل كند . و ايضا اگر وقت خواب طويل و حبه سفيد كه در چشم گوسفند مىباشد هر دو چهار سرخ و غاريقون در سكنجبين عنصلى يك توله بليسند و هالايش شربت مسهل دو توله عرق بادرنجبويه هفت توله بنوشند و صبح مرمكى سه ماشه بلع نمايند و شربت تنبول و سكنجبين عنصلى هر يك دو توله در طبيخ چاى ساده آميخته يك بنوشند و غذا پلاو مرغ با بالائى شير گاو و نبات وقت شب و صبح شورباى مرغ و سنگخواره بنان خشكار تنورى بخورند تا مدت دو هفته . و ايضا رب السوس